Gespreid instappen of het bedrag in één keer beleggen?

Deze keuze begint bij een bedrag dat je al hebt

Denk aan een erfenis, bonus of vrijgevallen spaarbedrag dat na afweging van buffer en doelen voor beleggen beschikbaar is. Bij ineens beleggen gaat de gekozen som direct naar de gewenste portefeuille. Bij dollar cost averaging verdeel je dezelfde som over vooraf bepaalde aankoopmomenten. De naam verplicht je niet om dollars te gebruiken.

Dat is een andere situatie dan iedere maand geld uit je salaris beleggen. Toekomstig salaris is vandaag nog niet beschikbaar. Bij een bestaande som kies je bewust welk deel voorlopig cash blijft. Om de methoden eerlijk te vergelijken moeten het beschikbare bedrag, de uiteindelijke belegging en het meetmoment gelijk zijn.

Een dalende markt helpt de latere aankopen

Je hebt fictief €12.000 beschikbaar en vergelijkt direct kopen met drie aankopen van €4.000, telkens een maand uit elkaar. Het fonds kost op die momenten €100, €80 en €60. We negeren kosten, rente en uitkeringen en staan fracties van participaties toe.

Direct kopen levert 120 participaties op. Na de daling tot €60 zijn die €7.200 waard. Met de gespreide aanpak koop je achtereenvolgens 40, 50 en ongeveer 66,67 participaties: samen 156,67. Direct na de derde aankoop is de waarde €9.400. Je gemiddelde aankoopprijs bedraagt ongeveer €76,60.

Gespreid instappen beperkt hier het verlies tot €2.600 tegenover €4.800 bij direct instappen. Het voorkomt verlies dus niet. De latere aankopen waren goedkoper omdat de markt werkelijk daalde; dat wist je bij de start nog niet. Een koers die verder blijft dalen raakt uiteindelijk ook het volledig ingelegde bedrag.

Een stijgende markt werkt precies andersom

Gebruik dezelfde som en momenten, maar nu met koersen van €100, €120 en €140. De directe aankoop van 120 participaties is na twee maanden €16.800 waard. Gespreid koop je 40, ongeveer 33,33 en 28,57 participaties, samen 101,90. Die zijn op datzelfde moment ongeveer €14.266,67 waard.

De winst is in het stijgende scenario bij beide methoden positief, maar de gespreide aanpak blijft achter. Meer stuks kopen bij lage prijzen is geen gratis voordeel ten opzichte van direct kopen: soms komen die lage prijzen niet. Het ongewogen gemiddelde van drie beurskoersen is bovendien niet je gemiddelde aankoopprijs bij drie gelijke geldbedragen.

Na de laatste aankoop zijn beide strategieën volledig belegd in hetzelfde fonds. Vanaf dat moment ondergaan ze dezelfde procentuele fondsbewegingen. Het verschil in aantal participaties blijft dan bestaan zolang er geen andere transacties of kasstromen plaatsvinden.

Wat historisch onderzoek wel en niet vertelt

Vanguard vergeleek in een onderzoek uit 2023 direct beleggen met drie gelijke aankopen op opeenvolgende maandmomenten. In de getoonde analyse met MSCI World-rendementen over 1976–2022 lag de eindwaarde na één jaar bij direct beleggen in 68% van de onderzochte perioden hoger. Het wachtende deel ontving in die vergelijking geen rente.

Dat resultaat past bij de gedachte dat langer deelnemen aan een markt met een positieve verwachte risicopremie gemiddeld voordeel kan bieden. Het cijfer is geen kansberekening voor jouw volgende aankoop. De gekozen markt, meetperiode, cashvergoeding en lengte van het instapschema beïnvloeden de uitkomst. Een indexresultaat is ook niet hetzelfde als een werkelijk fondsresultaat na alle kosten.

Een historische meerderheid laat juist ruimte voor perioden waarin gespreid instappen beter uitpakt. Het onderzoek neemt de onzekerheid van het eerstvolgende koerspad niet weg. Het helpt vooral om te zien dat uitstel een financiële prijs kan hebben, ook wanneer dat uitstel rust geeft.

Een schema moet ook bij tegenwind uitvoerbaar zijn

Wie een schema kiest, moet vooraf bedragen, data en einddatum vastleggen. Anders verandert gespreid instappen gemakkelijk in telkens wachten op een beter moment. Na een daling kan de neiging ontstaan de volgende aankoop uit angst uit te stellen; na een stijging om juist alles alsnog snel te kopen.

Rust kan waardevol zijn als zij helpt een passend plan vol te houden. Maar als volledige blootstelling na afloop onverdraaglijk voelt, lost een instapschema het onderliggende probleem niet op. Dan verdient de uiteindelijke verdeling over aandelen, obligaties en cash opnieuw aandacht. Een tijdelijke cashpositie verandert niet de risico’s van de portefeuille die uiteindelijk ontstaat.

Beoordeel ook transactiekosten, minimumorderbedragen, eventuele conversiekosten en de vergoeding op het nog niet belegde geld. Drie vaste orderkosten zijn iets anders dan één orderkost. Cash kan rente ontvangen, maar die rente staat tegenover de onzekere opbrengst die in dezelfde tijd op de belegging had kunnen worden behaald.

Eerst de bestemming, daarna het instaptempo

De eerste beslissing is welk bedrag voor welk doel en met welke risicoverdeling beschikbaar is. Pas daarna volgt de vraag hoe snel je die verdeling uitvoert. Geld dat nodig blijft voor nabije uitgaven wordt niet geschikt voor aandelen doordat je het in twaalf stukjes verdeelt.

Direct instappen en gefaseerd instappen maken dus een andere afweging tussen vroege marktblootstelling en tijdelijk aanhouden van cash. Een vooraf gekozen aanpak maakt die afweging zichtbaar. Achteraf de winnende methode aanwijzen is eenvoudig; vooraf zekerheid over de beste koers bestaat niet.