Wat doet inflatie met je beleggingen?

Begin bij koopkracht, niet bij de rekeningstand

Stel dat je €20.000 belegt en na één jaar, na beleggingskosten maar vóór belasting, €20.800 hebt. Je nominale rendement is 4%. Wanneer de prijzen van je relevante bestedingen in hetzelfde jaar met 6% stijgen, kost een pakket dat eerst €20.000 kostte inmiddels €21.200. Je rekening is gegroeid, maar je kunt datzelfde pakket niet meer betalen.

Het exacte reële rendement bereken je als (1 + rendement) / (1 + inflatie) − 1. In dit voorbeeld: 1,04 / 1,06 − 1 = ongeveer −1,89%. Je €20.800 vertegenwoordigt circa €19.623 aan koopkracht van het begin van het jaar. De bekende aftreksom rendement min inflatie geeft een bruikbare benadering, maar is niet exact.

Gebruik in beide delen van de berekening dezelfde periode. Een gemiddeld jaarlijks fondsresultaat over tien jaar vergelijken met de inflatie van alleen afgelopen maand zegt weinig. Kosten en eventuele belastingen kunnen het beschikbare bedrag verder verlagen; hoeveel hangt af van product en persoonlijke situatie. Alle getallen in de rekenvoorbeelden hieronder zijn veronderstellingen, geen voorspellingen.

Lagere inflatie betekent meestal nog hogere prijzen

Inflatie is een brede stijging van het prijsniveau. Voor de eurozone wordt die gemeten met een gewogen mandje goederen en diensten: de geharmoniseerde consumentenprijsindex, HICP. Jouw eigen uitgaven kunnen anders verdeeld zijn. Wie veel uitgeeft aan energie of huur ervaart een andere prijsontwikkeling dan iemand met een ander huishouden en woningcontract.

Daalt inflatie van 8% naar 3%, dan stijgen prijzen trager. Een fictief mandje van €100 wordt eerst €108 en vervolgens €111,24. Het tweede jaar maakt de prijsstijging uit het eerste jaar niet ongedaan. Dat onderscheid is relevant wanneer je uitgavenplant: afnemende inflatie brengt je oorspronkelijke spaardoel niet automatisch terug.

Een doel van €30.000 in huidige koopkracht wordt bij tien jaar lang 3% jaarlijkse prijsstijging ongeveer €40.317. Dat is een scenario om de gevoeligheid van je doel te onderzoeken, geen reden om aan te nemen dat elk jaar precies 3% inflatie volgt. Voor bijvoorbeeld een verbouwing kunnen bouwkosten bovendien anders bewegen dan het algemene consumentenmandje.

Aandelen: hogere verkoopprijzen zijn maar de helft van het verhaal

Een onderneming kan proberen gestegen kosten door te berekenen. Of dat lukt, hangt af van concurrentie, contracten, alternatieven voor klanten en de noodzaak van het product. Een softwareabonnement met prijsruimte werkt economisch anders dan een producent die in een harde prijsstrijd zit. Ook binnen één sector verschillen ondernemingen.

Neem een bedrijf met €100 miljoen omzet en €80 miljoen kosten. Het verdient €20 miljoen vóór de posten die we in dit vereenvoudigde voorbeeld buiten beschouwing laten. Het verhoogt prijzen met 5% en verkoopt evenveel. De omzet wordt €105 miljoen. Stijgen de kosten tegelijkertijd met 10%, dan worden die €88 miljoen en daalt het resultaat naar €17 miljoen. Omzetgroei beschermt de winst dus niet vanzelf.

Daar komt de reactie van klanten bij. Hogere prijzen kunnen tot minder verkochte producten leiden. Voorraden en debiteuren kunnen meer geld opslokken: dezelfde hoeveelheid voorraad kost bij inkoop meer, terwijl betaling door klanten pas later binnenkomt. Kijk daarom naast omzetgroei naar verkochte aantallen, marges en kasstroom.

Zelfs een bedrijf dat zijn winst op peil houdt, kan op de beurs dalen. Beleggers kunnen minder voor die winst willen betalen wanneer de rente of onzekerheid oploopt. Het bezit van een onderneming met prijsruimte en het bezit van een aandeel dat tegen iedere aankoopprijs inflatie verslaat, zijn twee verschillende zaken.

Vaste obligaties worden via twee routes geraakt

Bij een gewone obligatie met een vaste coupon verandert de afgesproken betaling niet mee met de boodschappenrekening. €30 jaarlijkse rente blijft €30, terwijl de koopkracht ervan kan afnemen. Ook een nominale terugbetaling van €1.000 op de einddatum koopt bij stijgende prijzen minder dan €1.000 vandaag.

Daarnaast kan de beurskoers reageren. Wanneer hogere inflatie tot hogere verwachte marktrentes leidt, worden bestaande vaste betalingen minder aantrekkelijk tegenover nieuwe leningen. Hun prijs kan dalen. Dat mechanisme is geen automatische reactie op elk inflatiebericht: wat beleggers vooraf al verwachtten, telt mee.

Wie een individuele obligatie tot aflossing houdt, kijkt ook naar de kredietwaardigheid van de uitgevende partij en de precieze voorwaarden. Terugbetaling van de afgesproken hoofdsom, voor zover die plaatsvindt, herstelt geen verloren koopkracht. Wie eerder verkoopt, heeft bovendien met de dan geldende marktprijs te maken. Een obligatiefonds heeft doorgaans geen enkele einddatum waarop jouw oorspronkelijke inleg automatisch terugkomt.

Inflatiegekoppelde obligaties: lees welke bescherming je koopt

Inflatiegekoppelde obligaties verbinden bepaalde betalingen aan een afgesproken prijsindex. De Amerikaanse Treasury Inflation-Protected Securities, TIPS, vormen een concreet voorbeeld. Hun hoofdsom wordt aangepast aan de Amerikaanse consumentenprijsontwikkeling. Het vaste couponpercentage wordt toegepast op de aangepaste hoofdsom, zodat het rentebedrag kan veranderen.

Bij aflossing betaalt de Amerikaanse Treasury de aangepaste hoofdsom of de oorspronkelijke hoofdsom als die hoger is. Die regel is geen garantie dat een belegger iedere aankoopprijs terugkrijgt. Heb je op de beurs meer betaald dan de oorspronkelijke hoofdsom, dan moet je dat verschil meenemen. Ook verkoop vóór de einddatum kan verlies opleveren.

Voor een Nederlandse belegger zijn er extra vragen. De Amerikaanse prijsindex volgt niet precies jouw uitgaven in euro’s. Een dollarbelegging brengt zonder afdekking valutabewegingen mee. Verder kan de marktwaarde van een inflatiegekoppelde obligatie dalen wanneer de vereiste reële rente stijgt. De koppeling aan inflatie schakelt dus niet alle koersrisico uit.

Lees bij een fonds welke landen, indexaties, looptijden en valuta’s erin zitten. De productnaam alleen vertelt onvoldoende over de aansluiting op een concreet doel. Een langlopend fonds kan flink bewegen, ook wanneer de inflatie hoog blijft.

Verwachte en onverwachte inflatie maken verschil

Een beurskoers weerspiegelt verwachtingen over toekomstige inkomsten en risico’s. Als iedereen rekening houdt met hogere prijzen en een onderneming vervolgens precies de verwachte cijfers publiceert, hoeft dat geen nieuw koerssignaal te zijn. Een kleiner inflatiecijfer kan juist tegenvallen wanneer beleggers een veel sterkere daling hadden verwacht.

Daarom werkt een regel als “inflatie hoog, dus koop deze belegging” niet als zelfstandige analyse. Je hebt minstens een beeld nodig van wat al in de prijs zit, welke inkomsten werkelijk meebewegen en welke aankoopprijs je betaalt. Dat geldt ook voor beleggingen die als inflatiebescherming worden verkocht. Een passend economisch mechanisme is nog geen gegarandeerd positief rendement over jouw bezitstermijn.

Maak je doel concreet voordat je je portefeuille verandert

Geld voor een onverwachte reparatie vervult een andere functie dan vermogen voor uitgaven over twintig jaar. Een direct beschikbare reserve kan koopkracht verliezen, maar voorkomt mogelijk dat je beleggingen op een ongunstig moment moet verkopen. Inflatie op zichzelf maakt een buffer daarom niet overbodig.

Werk voor een langetermijndoel met meerdere scenario’s: wat gebeurt er bij lagere opbrengsten, hogere prijsstijgingen of een eerdere uitgave? Soms zit de aanpassing in de inleg, de gewenste uitgave of de planning. Meer beleggingsrisico nemen vergroot niet alleen de kans op een hoger eindbedrag, maar ook het risico dat het bedrag op het verkeerde moment tegenvalt.

De nuttigste controlevraag is uiteindelijk heel praktisch: hoeveel van de uitgave waarvoor ik beleg kan mijn vermogen nog betalen? Door het antwoord in koopkracht én euro’s te volgen, voorkom je dat een hoger getal op de rekening wordt verward met een beter gefinancierd doel.