Wat meet de AEX eigenlijk?

Dertig bedrijven, maar geen doorsnee van Nederland

De naam AEX staat voor Amsterdam Exchange Index. Euronext beheert de regels en berekening. Dat maakt de index bruikbaar om een bepaald deel van de Amsterdamse beurs te volgen. Het maakt hem niet tot een meting van de hele Nederlandse economie.

Een bakker zonder beursnotering, een familiebedrijf en een groot deel van de publieke sector komen er niet in voor. De opgenomen ondernemingen kunnen juist veel omzet buiten Nederland behalen. Nederlands economisch nieuws en de AEX kunnen daardoor verschillende richtingen opgaan zonder dat een van beide cijfers ‘verkeerd’ is.

Ook een notering in Amsterdam vertelt niet vanzelf waar klanten, werknemers, fabrieken en juridische vestiging zitten. Wie de index koopt via een fonds krijgt economische blootstelling aan die bedrijfsactiviteiten, niet alleen aan Nederlandse huishoudens.

De oude uitleg met 25 aandelen is achterhaald

Euronext kondigde op 11 maart 2025 aan de AEX uit te breiden van 25 naar 30 ondernemingen. De aanpassing ging na het slot van 19 september 2025 in. Op de eerste daaropvolgende handelsdag werkte de nieuwe samenstelling dus door. De AMX behield 25 plaatsen; voor de AScX werd het maximum 20. Deze index kreeg tegelijkertijd de naam AMS Next 20.

Die wijziging is meer dan een weetje. Een bron die nog een vaste verdeling van 25 AEX-, 25 AMX- en 25 AScX-bedrijven noemt, beschrijft niet de op 14 oktober 2026 gecontroleerde methodiek. Een actuele datum boven een artikel is op zichzelf geen bewijs dat ook de onderliggende regels zijn bijgewerkt.

De selectie is evenmin simpelweg elke dag een ranglijst van de dertig grootste ondernemingen. De regels bevatten toelatingseisen, periodieke beoordelingen en buffers voor bestaande deelnemers. De index kan daardoor stabieler blijven dan een lijst die bij iedere kleine rangwisseling direct verandert.

Wat bepaalt het gewicht?

Een belangrijk uitgangspunt is de beurswaarde van vrij verhandelbare aandelen: free float market capitalisation. Beurswaarde is iets anders dan omzet, winst of het aantal medewerkers. De gewone AEX geeft een bedrijf dus niet méér gewicht omdat het toevallig meer producten verkoopt.

Vereenvoudigd: aantal relevante aandelen × aandelenkoers × free-floatfactor. Daarna kunnen begrenzingsfactoren het gewicht aanpassen. De officiële berekening gebruikt de gegevens en conventies van Euronext, waaronder de behandeling van verschillende belangen en bedrijfsgebeurtenissen.

Een aandelensplitsing maakt een bedrijf ook niet ineens minder belangrijk. Als één aandeel van €100 wordt vervangen door twee van €50, is de totale beurswaarde in dit vereenvoudigde voorbeeld onveranderd.

Zo kan de index stijgen terwijl veel aandelen dalen

Stel fictief dat één aandeel 15% van de index uitmaakt en op een dag 4% stijgt. De bijdrage is ongeveer 0,60 procentpunt. Als de overige 85% als groep gemiddeld 0,5% daalt, is hun bijdrage ongeveer −0,425 procentpunt. Samen blijft ongeveer +0,175% indexrendement over.

De index stijgt dan, terwijl het grootste deel van het gewogen mandje daalt. Voor deze berekening houden we beginwegingen aan en negeren we indexaanpassingen en dividend. Het is een illustratie van gewichten, geen beschrijving van een echte beursdag.

Voor het duiden van nieuws zijn dus minstens twee vragen nuttig: hoeveel aandelen stijgen, en welke aandelen hebben het grootste gewicht? Alleen ‘de AEX staat groen’ geeft niet het hele beeld van de Amsterdamse beurs.

Volgens het gecontroleerde rulebook worden begrenzingsfactoren bij herweging zo vastgesteld dat een onderneming maximaal 15% weegt. Dat is geen dagelijkse harde grens: relatieve koersbewegingen kunnen het gewicht daarna laten afwijken. Een gewicht boven 15% bewijst op zichzelf dus geen rekenfout.

Indexpunten zijn geen euro’s en geen waarderingsratio

Een indexstand is een berekend niveau. Een fictieve stijging van 900 naar 945 punten is 5%. De 45 punten hebben niet dezelfde betekenis als €45 winst per ETF-deelneming. Een fonds heeft een eigen participatieprijs, aantal stukken en kosten.

Ook kun je indexstanden niet onderling vergelijken alsof een lagere stand een goedkopere beurs betekent. Een index op 500 punten is niet noodzakelijk aantrekkelijker geprijsd dan een index op 5.000. Beginwaarden en berekeningsgeschiedenis verschillen.

Voor waardering onderzoek je bijvoorbeeld winst, kasstromen en de prijs die beleggers daarvoor betalen. Daarbij horen de samenstelling en sectorverschillen. De stand alleen bevat geen antwoord op de vraag of de AEX duur of goedkoop is.

Prijsindex en herbeleggingsindex vertellen een ander verhaal

De gewone AEX is een prijsindex. Daarnaast onderscheidt Euronext gross-return- en net-returnversies. Een rendementsvergelijking moet dezelfde variant gebruiken; een lijn met herbelegd dividend kan anders groeien dan een lijn die alleen koersen volgt.

Een eigen vereenvoudigd voorbeeld: een aandeel kost €100, keert €3 dividend uit en staat daarna op €97, zonder ander nieuws. Het koersresultaat is −3%. Wie de €3 ontvangen cash meetelt, heeft op dat moment samen nog €100 vóór belasting en kosten. De koerslijn alleen mist die uitkering.

Bij herbelegging koop je met ontvangen dividend opnieuw aandelen. In een net-returnindex wordt daarbij een belastingaanname verwerkt. Die indexaanname is niet automatisch gelijk aan jouw fiscale situatie of die van een fonds. Vergelijk daarom de fondsrapportage met de benchmark die het fonds zelf noemt.

Wat koop je als je de AEX volgt?

De index zelf is een berekening. Om de ontwikkeling te volgen heb je bijvoorbeeld een indexfonds of ETF nodig. Bij een ETF bezit je een deelneming in het fonds. Controleer welke AEX-variant het fonds volgt, hoe het die volgt en hoe het dividend behandelt.

Zelf vijf bekende AEX-aandelen kopen is iets anders: je kiest dan een eigen selectie en eigen weging. Zelfs als die vijf de index regelmatig domineren, kan het resultaat sterk afwijken. Een optie of hefboomproduct met ‘AEX’ in de naam heeft weer een andere uitbetaling dan een gewone belegging in het aandelenmandje.

Een AEX-fonds kan de afhankelijkheid van één individueel aandeel verminderen, maar 30 namen bieden geen wereldwijde dekking. Kijk ook naar gezamenlijke sectorrisico’s en overlap met beleggingen die je al bezit. Een tweede fonds met dezelfde grote bedrijven voegt minder spreiding toe dan alleen het aantal fondsen doet vermoeden.

Zo lees je de actuele samenstelling

Gebruik voor de huidige lijst de officiële AEX-pagina van Euronext en controleer de peildatum. Een voorgenomen wijziging kan al aangekondigd zijn terwijl de oude samenstelling nog geldt. Maak onderscheid tussen aankondigingsdatum en ingangsdatum.

Noteer bij een vergelijking ook de gewichten, de indexvariant en of koersen vertraagd zijn. Een screenshot zonder datum is ongeschikt om maanden later conclusies over concentratie te trekken. Deze uitleg bevat daarom geen ongedateerde koerslijst of als actueel gepresenteerde top-tiengewichten.

Is de AEX een koopadvies voor de opgenomen bedrijven?

Nee. Opname volgt de indexregels en zegt niet dat de koers aantrekkelijk is of dat het bedrijf winstgevend blijft.

Waarom wijkt mijn AEX-fonds af van de nieuwsstand?

Mogelijke oorzaken zijn dividend, fondskosten, een andere indexvariant, handelsmomenten en de fondsprijs ten opzichte van de waarde van de beleggingen.

Is 1 punt stijging altijd hetzelfde rendement?

Nee. Van 500 naar 501 is 0,2%; van 1.000 naar 1.001 is 0,1%. Vergelijk procentuele bewegingen.