ASML als belegging: waar verdient de chipmachinemaker aan?

De plaats van ASML in de chipketen

ASML levert lithografiesystemen. Die brengen de patronen voor onderdelen van een chip aan op een lichtgevoelige laag op een wafer. Een chip bestaat uit veel lagen en doorloopt daarnaast tal van andere productiestappen. ASML verkoopt dus geen complete chipfabriek en is zelf niet de producent van alle chips die met zijn machines worden gemaakt.

Dat onderscheid helpt bij het lezen van nieuws over kunstmatige intelligentie. Meer vraag naar rekenkracht kan bij chipproducenten aanleiding geven om uit te breiden. Pas wanneer die plannen leiden tot orders, leveringen en geaccepteerde productiecapaciteit, bereiken ze de cijfers van een machineleverancier. De economische keten bevat meerdere beslissingen en tijdstappen.

Ook een groeiend aantal chips hoeft niet in dezelfde verhouding meer lithografiesystemen te vragen. Productiviteit van bestaande machines, het aantal benodigde belichtingsstappen en de gebruikte chiparchitectuur beïnvloeden hoeveel apparatuur nodig is. Voor ASML is de opbrengst die een machine de klant oplevert minstens zo belangrijk als het technisch indrukwekkende karakter ervan.

EUV en DUV blijven naast elkaar bestaan

De EUV-technologie van ASML gebruikt licht met een golflengte van 13,5 nanometer voor zeer fijne patronen. Het NXE-platform is de bestaande EUV-generatie; het EXE-platform gebruikt een grotere numerieke apertuur en wordt daarom High NA genoemd. High NA moet fijnere patronen mogelijk maken en kan bepaalde extra processtappen vermijden.

DUV-systemen bedienen andere lagen en toepassingen. Zij verdwijnen niet automatisch zodra een chipfabrikant EUV aanschaft. Een klant wil voor iedere laag de combinatie van nauwkeurigheid, snelheid en kosten kiezen die werkt. De duurste techniek voor iedere laag inzetten kan economisch onnodig zijn.

Een eenvoudige vergelijking maakt de afweging zichtbaar. Stel dat een fictieve nieuwe machine dezelfde hoeveelheid goede wafers in minder tijd kan verwerken, maar meer kost in aanschaf en onderhoud. De klant moet de extra output en uitgespaarde processtappen afwegen tegen die hogere lasten. “Technologisch beter” levert pas een commerciële voorsprong op wanneer het volledige productieproces ervan profiteert.

Bekijk High NA daarom niet als een knop die alle klanten tegelijk omzetten. Hun procesontwikkeling, investeringsruimte en geplande chipgeneraties kunnen verschillen. De relevante vraag is wanneer een toepassing voor een klant technisch én financieel voldoende waarde oplevert.

Twee inkomstenstromen, met verschillende bewegingen

ASML onderscheidt systeemverkopen en service met field options: onderhoud en uitbreidingen of verbeteringen aan bestaande systemen. Die tweede categorie heet ook Installed Base Management, afgekort IBM. Een groeiend machinepark geeft meer mogelijkheden om later diensten en upgrades te leveren.

Bron bij deze afgeronde cijfers: ASML Jaarverslag 2025, financiële toelichting. Service en field options vormden daarmee ongeveer een kwart van de omzet. ASML noemt voor hun groei onder meer meer geïnstalleerde systemen, een hogere benutting bij bepaalde klanten en NXE-upgrades.

Dat maakt de inkomstenbasis breder, maar het is geen zuiver abonnement met ieder kwartaal hetzelfde bedrag. Een omvangrijke upgradecampagne kan de omzetverdeling veranderen. Een beheerste analyse splitst daarom onderhoud, benutting en upgrades zoveel mogelijk uit in de toelichting. Een sprong in IBM-omzet zegt niet automatisch dat het terugkerende onderhoud in hetzelfde tempo groeit.

De nieuwste cijfers: derde kwartaal 2026

ASML publiceerde op 14 oktober 2026 zijn cijfers over het kwartaal eindigend op 27 september 2026. De netto-omzet bedroeg €11,662 miljard, waarvan €3,289 miljard Installed Base Management. De brutomarge was 57,5%. Dit zijn de niet-gecontroleerde kwartaalcijfers volgens US GAAP uit het officiële bericht.

Het management koppelde de hogere IBM-omzet aan vraag naar productiviteitsupgrades. Voor heel 2026 gaf het een omzetverwachting van €44 miljard tot €45 miljard en een brutomarge van ongeveer 56%. Die jaarverwachting is een prognose op de publicatiedatum, geen gerealiseerde jaaruitkomst.

De praktische leesles is dat je het kwartaal niet simpelweg met vier moet vermenigvuldigen. Leveringen en upgrades zijn ongelijk over het jaar verdeeld. Vergelijk een kwartaal met de voorgaande verwachting, de toelichting op de productmix en een langere periode. De nieuwe publicatie is actueler dan de oorspronkelijke 2026-verwachting in het jaarverslag over 2025.

Waarom aantallen machines zonder productmix misleiden

Een telling van verkochte systemen is niet hetzelfde als omzet. Systemen verschillen in techniek, configuratie, prijs en de aanvullende diensten die erbij horen. Maak daarom bij vergelijking eerst duidelijk of de tabel alleen lithografie bevat of ook metrologie en inspectie.

Veronderstel twee fictieve perioden. In de eerste worden honderd machines verkocht voor gemiddeld €10 miljoen. In de tweede worden er tachtig verkocht voor gemiddeld €15 miljoen. Het aantal daalt met 20%, terwijl de omzet van €1 miljard naar €1,2 miljard stijgt. Dit voorbeeld beschrijft geen feitelijke ASML-prijzen; het laat zien waarom aantallen en omzet tegelijk nodig zijn.

Hetzelfde geldt voor marges. Een duurdere machine heeft niet noodzakelijk meteen de hoogste procentuele marge. Nieuwe systemen kunnen aanloopkosten vragen. Bij een upgrade kan de economische verhouding tussen opbrengst en kosten anders liggen dan bij een volledig nieuw systeem. Vraag bij een margeverbetering dus welke mix, productiviteit en kostenontwikkeling eraan bijdroegen.

Ook brutowinst is nog geen nettowinst. Onderzoek en ontwikkeling, verkoop- en algemene kosten en andere posten komen daar nog achteraan. ASML moet blijven investeren om zijn technische positie te onderhouden; R&D is voor dit verdienmodel een wezenlijke activiteit.

Orders, omzet en kasstroom beantwoorden andere vragen

Een order laat zien dat een klant een aankoop heeft vastgelegd. Omzetverantwoording volgt de toepasselijke leverings- en boekhoudvoorwaarden. Betaling kan op weer een ander moment plaatsvinden. Wie die drie als één gebeurtenis behandelt, kan de vooruitzichten te positief of juist te negatief lezen.

Een hypothetisch voorbeeld: een fabrikant ontvangt een aanbetaling, koopt onderdelen, bouwt een machine en levert later. In het eerste stadium kan geld binnenkomen terwijl nog geen volledige systeemomzet wordt verantwoord. Tijdens de bouw kan geld in voorraden vastzitten. Bij levering kan omzet ontstaan zonder dat in diezelfde periode het hele verkoopbedrag binnenkomt.

Bekijk daarom bij ASML de kasstroomstaat naast de omzet en het orderverhaal. Let op voorraden, vorderingen, verplichtingen rond ontvangen bedragen en investeringen in capaciteit. Een tijdelijk sterke kasstroom is geen bewijs dat ieder volgend kwartaal dezelfde bedragen vrij beschikbaar zijn. Andersom hoeft een investeringsperiode met minder vrije kasstroom niet te betekenen dat de machines onrendabel zijn.

In het kwartaalbericht van oktober 2026 beschrijft ASML sterke vraagverwachtingen van klanten en onderzoek naar extra capaciteit. Dat maakt de uitvoeringsvraag concreet: kunnen eigen fabrieken én leveranciers op tijd opschalen, en blijft de klantvraag bestaan wanneer die capaciteit beschikbaar komt?

De kwetsbaarheden achter de sterke positie

Het jaarverslag 2025 noemt een geconcentreerd klantenbestand: 23,9% van de totale omzet kwam van de grootste klant en 38,0% van de twee grootste samen. Uitstel door één grote afnemer kan daardoor merkbaar zijn. Een technisch sterke leverancier blijft afhankelijk van de investeringsagenda van zijn klanten.

Daarnaast benoemt ASML afhankelijkheid van gespecialiseerde leveranciers, waaronder Carl Zeiss SMT voor kritieke optische onderdelen. Een ontbrekend onderdeel kan de levering van een veel groter geheel ophouden. Capaciteitsplannen beoordelen vraagt dus meer dan het vloeroppervlak van ASML zelf bekijken.

Exportbeperkingen kunnen systemen en dienstverlening raken. China was volgens hetzelfde jaarverslag goed voor 29,1% van de totale omzet in 2025. Dat percentage is een historische omzetverdeling, geen schatting van volledig verloren omzet bij een toekomstige beleidswijziging. Welke producten, vergunningen en diensten daadwerkelijk worden geraakt, moet per maatregel worden vastgesteld.

Ook technologische adoptie blijft een risico. Een klant kan een nieuwe techniek later invoeren of een andere procesroute kiezen. Een sterke marktpositie maakt uitvoering en economische afwegingen bij de klant niet overbodig.

Een goed bedrijf en een aantrekkelijk geprijsd aandeel

Voor de aandelenwaardering moet je een eigen brug slaan tussen toekomstige omzet, marges, investeringen en de prijs die je betaalt. Neem een volledig fictief aandeel met €25 winst per aandeel dat tegen veertig keer die winst €1.000 kost. Groeit de winst naar €35, maar daalt de waardering naar vijfentwintig keer de winst, dan wordt de prijs €875. Winstgroei van 40% voorkomt in dat scenario geen koersverlies.

Dit is geen koersdoel voor ASML. Het maakt zichtbaar welke tweede aanname naast bedrijfsgroei in een aandelenbelegging zit. Gebruik bij een echte beoordeling meerdere scenario’s voor klantinvesteringen, adoptie van nieuwe systemen, marge en kasstroom. Houd gerealiseerde cijfers, managementverwachtingen en eigen aannames apart.

Een bruikbare leesvolgorde is de nieuwste kwartaalpublicatie, de financiële toelichting in het jaarverslag en vervolgens de product- en risicosecties. Daarmee kun je het groeiverhaal toetsen aan wat ASML daadwerkelijk levert, verdient en moet investeren. Dit dossier helpt die documenten lezen en bevat geen koop- of verkoopadvies.