Staatsobligaties: hoe veilig is lenen aan een overheid?

Welke overheid is jouw debiteur?

Nederlandse staatsleningen, ook Dutch State Loans of DSL’s genoemd, zijn vorderingen op de Nederlandse Staat. Andere landen geven hun eigen leningen uit. De opbrengst helpt de financieringsbehoefte te dekken, waaronder het vervangen van bestaande schuld en het financieren van overheidsuitgaven.

Een lening van een gemeente, een staatsbedrijf of een internationale instelling is juridisch niet automatisch dezelfde vordering als een staatsobligatie. Ook een overheidsaandeelhouder maakt een bedrijfslening niet vanzelf gegarandeerd. Lees wie de uitgevende instelling is en of een expliciete garantie bestaat.

Bij groene staatsobligaties wordt de besteding van de opgehaalde middelen aan omschreven uitgaven gekoppeld en daarover gerapporteerd. Dat doel verandert op zichzelf niet wie rente en aflossing moet betalen. Beoordeel bestemming en kredietrisico daarom afzonderlijk.

Kredietwaardigheid is geen eigenschap van het woord staat

Overheden verschillen in inkomsten, schuldenlast, economische structuur en toegang tot financiering. Ook politieke besluiten kunnen invloed hebben op de bereidheid om verplichtingen na te komen. Een overheid kan betalingen opschorten of schulden herstructureren zonder dat dit verloopt zoals het faillissement van een onderneming.

Een kredietrating vat een oordeel over betalingsrisico samen. Het is geen garantie en kan veranderen. Bekijk welke instelling de beoordeling heeft gegeven, wanneer en voor welke valuta of lening. Een goede rating zegt bovendien niets over het koersverlies dat door een rentestijging kan ontstaan.

Schuld in een vreemde valuta kan extra kwetsbaarheid creëren wanneer de inkomsten van de overheid in de eigen munt binnenkomen. Maar ook lenen in de eigen munt maakt wanbetaling of koopkrachtverlies niet onmogelijk. Lidstaten van de eurozone gebruiken een gezamenlijke munt; hun leningen blijven vorderingen op verschillende nationale overheden.

Een kredietwaardige staat kan toch een sterk dalende obligatie hebben

De prijs van een vaste reeks toekomstige betalingen verandert wanneer beleggers een ander rendement eisen. Bij verder gelijke omstandigheden daalt de prijs als dat vereiste rendement stijgt. Lang uitgestelde betalingen reageren doorgaans sterker dan betalingen die binnenkort plaatsvinden.

Neem een fictieve nulcouponlening die over tien jaar €1.000 aflost. Bij een vereist rendement van 2% per jaar is de theoretische prijs €1.000 / 1,02^10, ongeveer €820,35. Stijgt het vereiste rendement onmiddellijk naar 4%, zonder dat tijd verstrijkt, dan is de prijs ongeveer €675,56. Dat is een daling van ongeveer 17,65%, zonder dat wanbetaling in het voorbeeld is veranderd.

Wie moet verkopen, voelt die lagere prijs direct. Wie kan wachten en daadwerkelijk €1.000 ontvangt, krijgt de afgesproken nominale aflossing. Dat laatste maakt de aankoopprijs en de gemiste mogelijkheid om tegen hogere rente te beleggen niet onbelangrijk. Een lening die op een veilige debiteur rust kan voor een korte bestedingshorizon toch veel koersrisico hebben.

Nominale zekerheid en koopkracht zijn verschillende doelen

Een vaste betaling van €1.000 koopt over tien jaar mogelijk minder dan vandaag. Bij fictief ieder jaar 3% inflatie vertegenwoordigt die €1.000 dan ongeveer €744,09 aan huidige koopkracht. Het nominale bedrag blijft gelijk, maar goederen en diensten zijn duurder geworden.

Inflatiegekoppelde obligaties kunnen betalingen volgens een bepaalde prijsindex aanpassen. Controleer welke index, vertraging, ondergrens en overige voorwaarden gelden. De index hoeft niet gelijk te zijn aan jouw persoonlijke uitgavenontwikkeling. Ook deze obligaties kunnen tussentijds dalen, bijvoorbeeld wanneer de reële marktrente stijgt.

Een buitenlandse staatsobligatie voegt voor een eurobelegger mogelijk wisselkoersrisico toe. Volledige betaling in dollars is geen garantie op een bepaald eurobedrag. Een valuta-afgedekt fonds probeert een deel daarvan te beperken, met eigen kosten en onvolkomenheden.

Wat je werkelijk koopt en betaalt

Bij Nederlandse staatsleningen verwijst het Agentschap particuliere beleggers naar een bank, adviseur of broker. Op de controledatum vermeldt het Agentschap dat er geen breed rechtstreeks retailprogramma voor burgers bestaat. Het concrete aanbod en de minimale handelsomvang hangen mede van de dienstverlener af.

De beurskoers wordt doorgaans als percentage van de nominale waarde weergegeven. Een koers van 103 betekent €1.030 per €1.000 nominaal, vóór opgelopen rente en kosten. Bij aflossing op 100 ontvang je €1.000 hoofdsom, niet de €1.030 aankoopprijs. Couponbetalingen kunnen dat verschil geheel of gedeeltelijk compenseren; het effectieve rendement rekent die kasstromen samen.

Bij een fonds is de juridische en praktische situatie anders. Je bezit een fondsdeel met een veranderende marktwaarde. Een fonds met doorlopende vervanging van leningen heeft niet automatisch één datum waarop jouw oorspronkelijke inleg wordt terugbetaald. Controleer de resterende looptijden, duration, landenverdeling en valuta.

Veilig voor welk gebruik?

Maak de vraag concreet: wil je een eurobedrag op een vaste datum, beperkte tussentijdse schommelingen, een inkomstenstroom of bescherming tegen koopkrachtverlies? Die doelen vragen om verschillende eigenschappen. Een lange looptijd past niet automatisch bij een korte verplichting omdat de debiteur betrouwbaar is.

Vergelijk daarom op gelijke valuta, resterende looptijd en soort rendement. Een hoger aangeboden percentage kan een vergoeding zijn voor meer krediet-, rente- of liquiditeitsrisico. Het etiket staatsobligatie is het begin van de analyse, niet de uitkomst.